« به خداى سوگند كه دروغ مىگوييد . شما به كسى كه بهتر از من بود وفا نكرديد آنگاه چگونه به من وفادار خواهيد ماند ؟ و چگونه من به شما اطمينان كنم در حالى كه به شما اعتماد ندارم ؟ اگر راست مىگوييد قرار من و شما اردوگاه مداين باشد ، آنجا وفادارى نشان دهيد » . « 1 » امام حسن عليه السلام در چنين شرايط دشوارى چه مىتوانست بكند ؟ آيا با سپاهيان خود بايد مانند معاويه رفتار مىكرد ، اموال مسلمانان را به آنها بذل و بخشش مىكرد و هر كس را كه از خود گريزان ديد با عسل زهر آلود از ميان مىبرد ، يا آنكه روش پدرش را پيش مىگرفت هر چند كه اين امر حكومت او را با سختيها و دشواريها مواجه سازد ؟ آن‌حضرت از حكومت دست شست ، چرا كه پى برد كه حكومت نمىتواند وسيله‌اى پاك براى تحقّق بخشيدن به اهداف و ارزشهاى رسالت باشد . او وسيله‌اى بهتر از حكومت يافت و آن پيوستن به صفوف مخالفان و دميدن دوبارهء روح مكتب در امّت از طريق پرورش رهبران و نشر افكار ورهبرى مؤمنان راستين مخالف با حكومت و توسعهء مبارزهء مخالفان بود . 3 - شرطهاى صلح نامه‌اى كه امام عليه السلام بر معاويه املا كرد و آنها را معيار سلامت حكومت دانست خود گواه آن است كه آن‌حضرت در انديشهء طرح نقشه‌اى براى رويايى با اوضاع فاسد بوده است ، امّا با به كارگيرى وسايل ديگرى جز ابزار حكومت . در برخى از موارد اين صلح نامه آمده است :

--> ( 1 ) - بحارالانوار ، ج 44 ، ص 43 .